Remt de Elzas de Franse pletwals af?

Door Mark Demesmaeker op 27 november 2014, over deze onderwerpen: Europees Parlement, Regio's in Europa

Maandelijks vergadert het Europees Parlement in Staatsburg, een prachtige stad pal op oostgrens van Frankrijk. Wie naar Duitsland wil, moet enkel de Rijn over. Net omwille van die symbolische ligging en om de boeiende, maar erg beladen geschiedenis werd de stad in het midden van vorige eeuw gekozen tot hoofdstad van de Europese Unie. Straatsburg als brug tussen Europese volkeren. Europees Parlementslid voor de N-VA, Mark Demesmaeker, kan vele redenen bedenken tegen de nefaste maandelijkse verhuis naar Stressburg, maar heeft ondertussen wel een band opgebouwd met de Elzas en haar volk. Zeker nu, op een ogenblik dat de regio zich naar aanleiding van de interne staatshervorming roert in een onversneden identiteitsdebat.

Elsass Frei

Straatsburg staat synoniem voor gezelligheid. De sfeer is niet Frans en niet Duits. Het is een mengelmoes met de beste elementen van beide. Het is geen stad meer van revolte of oproer, daarvoor heeft het in haar verleden te vaak een zware tol betaald.

Maar vandaag roert het publiek zich wel. Her en der zijn "Elsass Frei"- opschriften de stille getuigen van de meest succesvolle demonstratie, met maar liefst 15.000 deelnemers, van de regionalistische partij Unser Land eerder deze week. De partij wil meer autonomie voor de regio en weet steeds meer inwoners van de Elzas te mobiliseren tegen de staatshervormingsplannen van president Hollande. Die wil na zijn hervorming in 2016 nog 13 regio's behouden. Vandaag telt Frankrijk 27 regio's, waarvan 5 aan de andere kant van de wereld. Die laatste worden in deze hervorming ontzien. Het fel geplaagde staatshoofd is vastberaden; hij heeft ontegensprekelijk nood aan een succesverhaal. Efficiëntie is het codewoord. De nieuwe regio's zouden, geladen met meer bevoegdheden en meer budget, sterker worden. Zo telt de regio van de toekomst gemiddeld 4,5 miljoen inwoners, vandaag zijn het er net geen 3 miljoen.

In de laatste versie van zijn plannen wordt de Elzas deel van een omvangrijke regio met de huidige regio's Champagne, Ardennen en Lotharingen. Terecht leeft de angst om als regio te verdrinken in het geheel. Maar voor de Elzas staat er veel op het spel. Net als Corsica en de overzeese gebieden heeft de Elzas vandaag een apart statuut met een meer uitgebreid bevoegdheidspakket. Het kreeg die destijds omdat de regio als grensgebied toch een ietwat aparte voorgeschiedenis en profiel heeft. De Elzas maakte van 1870 tot 1918 deel uit van Pruisen en kwam ook de Tweede Wereldoorlog niet ongeschonden door. Om de bevolking warm te maken voor een toekomst in de Franse staat, voorzag Parijs in een exclusief statuut met o.m. een flexibele taalwetgeving. Over de instandhouding van dat statuut bestaat nu de grootste onzekerheid. Evenals voor het behoud van het aparte karakter van de regio. Meer dan ooit ontplooit er zich een sterke regionalistische reflex in Straatsburg en omgeving. Deze keer is het niet enkel de geitenwollensokkenregionalist die zich roert. Zo steunt één gemeentebestuur op drie in de Elzas een resolutie voor het apart behoud van de regio.

Regio's zonder ziel

Een hervorming an sich is niet zozeer het probleem voor de tegenstanders. De huidige Franse verdeling in 27 regio's en 96 departementen is al decennialang onderwerp van debat, niet in het minst omdat nog steeds niet duidelijk is welk niveau waar verantwoordelijk voor is. De autonomie van de meeste Franse regio's is overigens niet al te indrukwekkend. Onevenredig hieraan gaan grote sommen belastinggeld naar de instandhouding van al die bestuurlijke niveaus en politieke mandatarissen. In tijden van crisis moeilijk te rechtvaardigen.

De kritiek gaat wel naar de manier waarop de hervorming wordt opgelegd. Het lukraak samensmelten van bestaande regio's wekt de indruk dat een beginneling de pen van de hervorming vasthoudt. De regio rond Bordeaux (Aquitaine) krijgt er Poitou-Charentes en Limousin bij; waardoor ze verdrievoudigt in oppervlakte en ruim zes keer groter wordt dan Vlaanderen. Onbestuurbaar, luidt de kritiek. Evenzo is het samensmelten van drie regio's in het noordoosten (Champagne-Ardennen, Lotharingen en Elzas) voor de politieke kaste en het publiek in de drie regio's onbegrijpelijk. Ze zien geen coherentie, geen logica, geen historische banden en vrezen voor een "regio zonder ziel".

Politieke waarnemers en regionalisten zien vooral een poging van Hollande om de macht van het centrale gezag te vergroten. Die Jakobijnse reflex is overigens zeer bizar. Traditioneel is links fervent aanhanger van verdere en echte decentralisatie. Hollande krijgt dan ook bakken kritiek van de eigen socialistische regioleiders.

Eenheid in verscheidenheid

Niet enkel de Elzas mort. Aan de andere kant van het land, beroert de interne staatshervorming al veel langer de Bretoense gemoederen. Niet omdat er voor hen iets zou veranderen; de regio wordt ongemoeid gelaten. Net dat is een doorn in het oog voor de Bretoense beweging. Die is vragende partij voor een hervorming. Bretagne lobbyt al decennialang om het departement Loire-Atlantique los te weken uit de regio Pays-de-la-Loire. Hierdoor zou de historische hoofdstad van Bretagne, Nantes, opnieuw binnen de grenzen komen. Wanneer Hollande’s plannen uitgevoerd worden, dreigt Bretagne de stad definitief te verliezen.

Noot om af te sluiten: wat de Franse predident met zijn hervormingsplannen wel op gang gebracht heeft, is een heropleving van de interesse voor regionale tradities en talen. In Bretagne, Occitanië, Baskenland, Savoie en de Elzas groeit een regionaal zelfbewustzijn, of hoe 'eenheid in verscheidenheid' zelfs de meest centralistische idealen overleeft.

Hoe waardevol vond je dit artikel?

Geef hier je persoonlijke score in
De gemiddelde score is